Begin jaren 2000 stonden straten in Zuid-Limburg na elke bui vol modder. Vandaag is dat verleden tijd dankzij miljoenen euro’s aan maatregelen. Maar die dreigen weer te verdwijnen. Daarom wil Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns het erosiebeleid verlengen. “Als het toen begon te regenen, hield iedereen in Zuid-Limburg zijn hart vast.” Het zijn de woorden van Karel Vandaele, die al sinds 2002 erosiecoördinator en watermanager van de provincie Limburg is. “Je moet je dat echt proberen voor te stellen”, zegt Vandaele. “Bij elke stevige bui liep het hier gewoon mis. Wegen veranderden in modderrivieren, rioleringen slibden dicht en huizen stonden blank.”
Heuvelachtig
“Dat vooral Zuid-Limburg zo vaak met modderoverlast te kampen kreeg, is een samenloop van factoren”, zegt Vandaele. “Om te beginnen heb je hier een heuvelachtig landschap; water stroomt vanzelf naar beneden. Daarnaast heb je veel akkerbouw. Als alles gras of bos zou zijn, zou er veel minder erosie zijn. En als daar dan op het verkeerde moment hevige regen op valt, krijg je problemen. Dat verkeerde moment ligt typisch tussen mei en augustus. “Dan zijn veel percelen net ingezaaid”, zegt hij. “De grond ligt los en is nog niet bedekt door gewassen. De wortels zijn nog niet ontwikkeld en houden de bodem niet vast. Als er dan een onweersbui valt, spoelt die vruchtbare grond gewoon weg, recht naar de dorpen beneden.” Tien keer: in Velm liep het in 2002 zelfs tien keer fout op één jaar tijd. Dat was de druppel. “Toen heeft Vlaanderen gezegd: we moeten hier iets structureels aan doen”, zegt Vandaele. “En zo is datzelfde jaar het erosiebesluit ontstaan.” Dat besluit voorziet dat Vlaanderen tot 75 procent van de kosten betaalt voor erosiebestrijdingsmaatregelen die gemeenten uitvoeren.
De investeringen zijn aanzienlijk. Sinds 2002 vloeide zo’n 10 miljoen euro naar projecten in Limburg, waarvan alleen al in het startjaar bijna 1,5 miljoen euro. Enkel in Vlaams-Brabant ligt het investeringsbedrag hoger, met ongeveer 15 miljoen euro sinds 2002, vooral dankzij een sterke inhaalbeweging in het afgelopen decennium. In totaal zijn er meer dan driehonderd maatregelen getroffen in onze provincie. Het gaat dan om ingrepen zoals erosiedammen die de modder tegenhouden, grasstroken die het afstromende water vertragen of bufferbekkens en poelen die het water tijdelijk opvangen. “Je vangt de modder op vóór die in de dorpen geraakt. En dat werkt”, zegt de erosiecoördinator. “De modder blijft op het veld, waar hij thuishoort. Voor elke euro die we investeren in maatregelen, sparen we 2 euro uit in opruimkosten na een overstroming.” Contract “Maar die maatregelen kunnen niet zomaar worden aangelegd”, legt Vandaele uit. “Omdat de modder van de akkers komt, liggen de dammen en poelen vaak op privégrond. Daarom gaan we overeenkomsten aan met landbouwers en eigenaars, meestal in contracten van twintig jaar. Zij laten toe dat er een maatregel op hun grond komt, in ruil voor een vergoeding.”
En precies daar wringt vandaag het schoentje. “Heel wat contracten zijn nu, na twintig jaar, afgelopen”, zegt hij. “Maar het erosiebesluit voorzag oorspronkelijk geen mogelijkheid om die overeenkomsten te verlengen. Dat betekent dat als dat contract stopt, ook de vergoeding stopt en dan is de kans groot dat ook de maatregel verdwijnt.”
Dat zou volgens Vandaele een enorme stap achteruit zijn. “Als je stopt met betalen, stoppen mensen ook met meewerken. Maar eens de maatregelen weg zijn, krijg je ze niet zomaar terug. Je moet dan opnieuw onderhandelen, opnieuw investeren, opnieuw beginnen. Dat zou echt zonde zijn, zeker omdat we weten dat ze werken.” Extra middelen Minister van Landbouw Jo Brouns (CD&V) kondigde in het Vlaams Parlement, na een vraag van parlementslid Els Robeyns (Vooruit), een oplossing aan. “De erosiebestrijdingswerken hebben hun nut bewezen en moeten bestendigd worden”, stelde Brouns. “Ik heb mijn administratie de opdracht gegeven om het erosiebesluit aan te passen, zodat een verlenging met opnieuw twintig jaar mogelijk wordt.”
“We merken ook een stijgende interesse in erosiemaatregelen bij gemeenten, waardoor het beschikbare budget niet langer volstaat”, vult Brouns nog aan. Het jaarlijkse budget voor heel Vlaanderen ligt al jaren rond ongeveer 1,5 miljoen euro. “Om aan de stijgende vraag te kunnen voldoen, worden via de Blue Deal extra middelen voor het erosiebesluit voorzien.” In 2026 gaat het om 51 miljoen euro voor water- en klimaatmaatregelen, waar ook erosiebestrijding onder valt.
Reactie plaatsen
Reacties